Hedebo 8, hvidsøm

Hvidsøm, naar patroon uit Gammel
Dansk Hvidsøm, op 12,6 draads Zweigart linnen en met 
Coton á broder nr 20

Hvidsøm is de volgende techniek die bij het Hedebo hoort. Hvid betekent wit, en søm is het woord voor naad. Samen betekent het witborduren, maar slaat eigenlijk altijd op één bepaalde vorm van Hedebo. Waar bij de eerdere vormen van het Hedebo de structuur van het weefsel het borduurwerk bepaalde, laat men dat vanaf 1820 los. Het patroon wordt op stof getekend en heeft een vrije vorm: het zijn bloemen en ranken. Binnen de bloemen worden dan weer wel draden weggesneden, en wordt er geteld.

Wie weleens het Duitse Schwalm borduurwerk heeft bekeken, zal de grote gelijkenis opvallen. Schwalm borduurwerk kenmerkt zich ook met bloemen en ranken. De motieven worden bij Hvidsøm echter begrensd met een dubbele rij kettingsteken tegen elkaar aan geborduurd, en bij Schwalm zijn dat een rij kettingsteken en een rij koraalsteken. Ook heeft het Hvidsøm wat minder tierelantijnen dan het Schwalm, waardoor het wat minder “druk” oogt.

Het Greve museum biedt filmpjes over het zelf borduren van verschillende Hedebotechnieken, en onder dit kopje vindt je het Hvidsøm. 

Voor meer informatie verwijs ik naar mijn eerste bericht over Hedebo, waar je een literatuur- en bronnenlijst vindt.

Hvidsøm uit de collectie van het Kunstindustrie
museum in Kopenhagen.
Foto: Lilian Kok, 2009

Hedebo 7, rudesyning

Hedebo blijft een boeiende verzameling witwerk technieken. Behandelde ik al eerder het taellesyning en het dragverk, vandaag is de beurt aan de derde techniek, het rudesyning.

Kort gezegd, maak je bij rudesyning gaatjes in de stof door knippen en weghalen van weefseldraden. Het te borduren motief wordt eerst door platsteken aangegeven op de stof, waarna weefseldraden worden weggeknipt. Soms gaat het om heel kleine gaatjes, aan 4 zijden omgeven door platsteken, maar soms ook om grotere gaten, waarbij de platsteken de contouren van het motief vormen. 

De onvolprezen website van het museum Greve heeft uitleg (hier de vertaling) en ook weer een filmpje dat laat zien hoe je bepaalt waar je moet gaan knippen door eerst de omtrek af te rijgen.

De foto's laten zien wat ik bedoel.

De letters LK en het jaartal 2010 zijn beide uitgevoerd in rudesyning.
Bij de letters zijn slechts enkele draadjes weggeknipt, bij het jaartal zijn de nullen
binnenin opgevuld met stopwerk.

Dit vogeltje is ook rudesyning. Je ziet dat de omtrek is geborduurd met platsteken, waarna draden zijn weggeknipt en de open vlakken werden opgevuld met stopwerk en een spinnetje in de staart.
Dit werk bevindt zich in het museum van Roskilde. Foto: Lilian Kok, 2009

Ook hier rudesyning uit het museum in Roskilde.

Naaldkant

Van de week op Facebook een discussie: is naaldkant borduren? Hierover valt een interessant gesprek te voeren. 

De discussie die ik volgde vervalt al gauw in welles/nietes argumenten, en een omschrijving van hoe naaldkant gemaakt wordt, tegenover wat borduren nu eigenlijk is. 

Het filmpje van het klokhuis (26-2-2026) vat het bij monde van de mode expert Daan van Dartel zo samen: borduren is met materiaal door ander materiaal heen gaan om het te versieren. (1.28 in het filmpje)

https://hetklokhuis.nl/tv-uitzending/5915/borduren

Als je het zo stelt, is naaldkant dus niet borduren. Het vormt door de steken een stof.

Deze discussie heeft een vriendin van mij ook gevoerd toen ze voor de borduurvereniging aandacht wilde besteden aan het Tenerife kant. Dit kant wordt vaak gemaakt met behulp van een wieltje of op een papieren ondergrond waarop een patroon is getekend. Naaldkant is stofvormend en dus geen borduurwerk. 

Maar waar ligt de grens, en wie bepaalt dat?

Ik heb prachtige voorbeelden van Tenerife/Cilaos kant gezien in Italiaans werk, waarbij het kant wordt geborduurd (for lack of another word), in de stof, waarbij een aantal draden zijn weggeknipt/gesneden. In haar prachtige blog Il piacere del ricamo besteed Silvana Fontanelli er ruim aandacht aan. 

Is dit stofvormend, of versierend?🤷‍♀️

Punto in aria is naaldkant en wordt op een papieren patroon geborduurd en dus stof vormend.

Reticello maakt alleen kant in geknipte gaten. Is het naaldkant in reticello dan geen borduurwerk? Ik blijf het een vreemd onderscheid vinden om het over stof vormend versus met een materiaal door een ander materiaal gaan om het te versieren, en eerlijk gezegd, muggenzifterij.

Hedebo 6, Vogeltje

Hier beloofde ik terug te komen op het vogeltje uit Modern Folk Embroidery, dus vandaag deel ik foto's van de vorderingen en het geheel zoals het in mijn pronkrol zal komen.

Druppels borduren vergt concentratie en een vaste hand!

Hedebo en Schwalm lijken erg op elkaar als je het 
Hvidsøm bekijkt

Het uiteindelijke resultaat zoals het gemonteerd wordt in de pronkrol.

Een close-up van Udklips rondjes

Nogmaals Udklips rondjes

Wit op wit. Ik krijg er nooit genoeg van :-)

 

Het opspannen van een borduurwerk

Misschien is het hoog en breed bekend, maar voor wie het nieuw is; opspannen is de finishing touch voor borduurwerk.  Je werk is af, je hebt het gestreken maar tussen het borduurwerk in krijg je met het strijkijzer je werk niet écht glad. Jammer.

 Na het borduren wordt het wassen van borduurwerk aangeraden omdat de stof door lang borduren smoezelig kan worden en er huidvet van je handen op kan komen, wat in de toekomst tot verkleuring kan leiden. Het werk rol ik na wassen in een dikke handdoek, en pers er zoveel mogelijk vocht uit (niet wringen; ik ga meestal even op de rol staan🤫).

Span daarna je werk strak op. Tot voor kort gebruikte ik voor het opspannen grote piepschuim platen, want speciale tegels voor dit klusje waren best duur. Nu heb ik prachtige tegels, gevonden bij de Action voor een habbekrats. Het zijn van die grote schuimplastic puzzelstukken die je in een kinderkamer legt. 

De nog licht vochtige lap span je op met heel veel spelden, zo’n beetje om de twee centimeter een speld. Gaandeweg trek je de stof echt strak, er mag geen rimpeltje meer te zien zijn. Eerst twee tegenover elkaar liggende kanten, daarna de andere twee kanten. Na twee of drie spelden ga je naar de tegenoverliggende zijde, zo gaat het spannen gelijk op.

Als je werk eenmaal droog is, is het prachtig glad. Bij tefellopers is het wel even oppassen dat je de zijkanten echt recht opspant, anders heeft je loper een soort puntjes (mocht dit gebeuren kun je natmaken en opnieuw spannen. 

Hierboven is het verschil tussen de gestreken en de opgespannen lap goed te zien.

Merezhka Poltavska

Merezhka Poltavska is de naam die gebruikt wordt voor open naaiwerk uit de streek Poltava, in de Oekraïne. Wij kennen het merezhka, ook wel gespeld als myrezhka vooral van de randen met geometrische patronen, maar ook een klein zoompje zoals wij dat hier langs een merklap of tafelloper borduren hoort tot merezhka.
Op het blog van Handwerkcafé Waddinxveen vind je het Open Zomen festival, waar 40 open zomen worden beschreven, waaronder ook een bekend zoompje met ‘bloemen’. 
Meestal denken we aan de vorm van merezhka die we kennen van het (helaas uitverkochte) boekje van Yvette Stanton. Hierbij worden bundeltjes draden (chysnytsia) overspannen met een draad, die teruggaand wordt vastgezet door met de naald over de overspannen draad te gaan tussen twee ‘spijltjes’ in. Zie de foto uit het boek hieronder.

Foto uit Ukrainian drawn thread embroidery
van Yvette Stanton. Gebruikt met schriftelijke 
toestemming van Yvette.

Heel veel tutorials kun je vinden op YouTube. Heel vaak met gesproken uitleg. Jammer dat we geen van allen Oekraïens op de middelbare school hebben gehad😉. In YouTube heb je de mogelijkheid je filmpjes automatisch te laten ondertitelen en vertalen; je klikt daarvoor rechtsboven in het scherm van de huidige video, en er verschijnt een tandwiel, als je daarop klikt verschijnt er een menu waarin je kiest voor ondertitelen.

Beginnen met een zoom in merezhka bijvoorbeeld.
Iedereen borduurt deze zoom op haar eigen manier, wat dat betreft is het net een recept voor appeltaart: alle recepten leiden tot een prima appeltaart maar nèt even anders gebakken. Je ziet borduursters werken met twee of drie draadjes splijtzijde, maar ook coton à broder of dun haakgaren, of linnengaren wordt wel gebruikt. De ene borduurster gebruikt relatief dik garen waardoor het motief stevig is, en anderen gebruiken juist soepel garen waardoor het borduurwerk ijl oogt. Het is afhankelijk van persoonlijke smaak en aan wat er in Oekraïne voorhanden is, dan wel het doel van het naaiwerk, een hemd of een loper.

Je ziet in deze filmpjes https://youtu.be/5JeF6aFTr-0?si=cBqThqTAbgr3sf7z dus dat de ene borduurster werkt met twee draadjes splijtgaren, de andere met een tamelijk dikke draad, zo te zien coton à broder.
De ene borduurster maakt steken over twee weefseldraden, een ander maakt de pryutik/bundeltjes/spijltjes over drie of vier draden.

Als je rondkijkt op YouTube met de zoekterm merezhka, of Oekraïens borduren kom je heel veel tegen.
Een video over afhechten en aanhechten:
https://youtu.be/kbfTilwE_mU?si=FLMrWObXBVofdFwU

Oksana Nedzelska heeft meerdere duidelijke video’s op YouTube staan over merezhka.

 

Hedebo 5 in mijn pronkrol lapjes

 Tijdens het borduren van een vogeltje uit het boek van Nancy Nicholson, Modern Folk Embroidery, bedacht ik dat het ook wel een mooi ontwerp was om in Hedebo borduurwerk uit te voeren. Zo gezegd, zo gedaan, ik nam het ontwerp met behulp van een lichtbak (die zijn tegenwoordig niet zo kostbaar meer, Action) over op heel fijn wit linnen van ongeveer 22 draadjes per centimeter.

Het begin was snel genoeg gemaakt: de contouren borduurde ik met een dubbele rand kettingsteken met witte coton à broder nr. 25. De borst van de vogel leende zich goed voor een stukje hvidsom, de cirkels op de vleugels en de pootjes voor udklips. 

Maar toen! Ik tekende verschillende opties, maar geen ervan voelde “goed”. Tot ik mijn oorspronkelijke idee van een bloem met hvidsom losliet en een grotere druppelvorm tekende met de kenmerkende druppelvormige versieringen. Dat gaat hem worden! Wordt vervolgd…

Oorspronkelijk Hvidsom